डॉ बाबासाहेब आंबेडकर महापरिनि्वाण दिन

                 

   डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे भारतीय इतिहासातील एक महान विभूती होते, ज्यांनी सामाजिक समता, न्याय आणि मानवतेच्या कल्याणासाठी आपले संपूर्ण जीवन समर्पित केले. त्यांचा जीवनप्रवास, संघर्ष आणि विचार आजही समाजाला प्रेरणा देत आहे. महापरिनिर्वाण दिन (6 डिसेंबर) हा दिवस त्यांच्या योगदानाची आठवण करून देतो. खाली त्यांच्या जीवनातील महत्त्वाच्या पैलूंवर सविस्तर माहिती दिली आहे.

• डॉ बाबासाहेब आंबेडकर जीवन प्रवास

सुरुवाती जीवन

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचा जन्म 14 एप्रिल 1891 रोजी महू (मध्य प्रदेश) येथे झाला. त्यांचे पूर्ण नाव भीमराव रामजी आंबेडकर होते. ते महार जातीतील होते, ज्याला तत्कालीन समाजात "अस्पृश्य" समजले जात होते. त्यामुळे त्यांच्या बालपणात त्यांना अनेक प्रकारच्या सामाजिक आणि शैक्षणिक अडचणींचा सामना करावा लागला. तथापि, शिक्षणाची आवड आणि कठोर परिश्रम यांच्या जोरावर त्यांनी समाजातील अडथळ्यांवर मात केली.

प्राथमिक शिक्षण:- बाबासाहेबांनी सातारा येथील गव्हर्नमेंट हायस्कूलमधून आपले प्राथमिक शिक्षण पूर्ण केले. लहान वयातच त्यांच्यावर अस्पृश्यतेमुळे अनेक अपमान सहन करावे लागले.

 उच्च शिक्षण:- बाबासाहेब हे उच्च शिक्षण घेण्यासाठी भारतातील पहिल्या दलित व्यक्तींपैकी एक होते.

एल्फिन्स्टन कॉलेज, मुंबई येथे त्यांनी पदवी शिक्षण पूर्ण केले. कोलंबिया विद्यापीठ, अमेरिका त्यांनी अर्थशास्त्रात एम.ए. आणि पीएच.डी. प्राप्त केली. त्यांच्या "The Problem of the Rupee" या प्रबंधामुळे त्यांना विशेष प्रसिद्धी मिळाली. लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स: येथे त्यांनी कायद्याचे शिक्षण घेतले आणि बॅरिस्टर ही पदवी प्राप्त केली.

आर्थिक आणि सामाजिक विचार

बाबासाहेब आंबेडकर यांचे शिक्षण हे केवळ त्यांच्यासाठीच नव्हे, तर भारतातील दलित आणि वंचित समाजासाठी मार्गदर्शक ठरले. त्यांचे विचार सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय क्षेत्रात क्रांतिकारी ठरले.

सामाजिक योगदान

अस्पृश्यतेविरुद्ध लढा

बाबासाहेब आंबेडकरांनी अस्पृश्यतेच्या अन्यायकारक प्रथांविरुद्ध आपला आवाज बुलंद केला. त्यांनी दलितांना समान हक्क मिळावे, यासाठी विविध चळवळी सुरू केल्या.

महाडचा सत्याग्रह (1927):- महाडच्या चवदार तळ्यावर दलितांना पाण्याचा हक्क मिळावा यासाठी त्यांनी सत्याग्रह केला. ही चळवळ अस्पृश्यतेविरुद्धचा पहिला मोठा लढा ठरली.

मनुस्मृती दहन (1927):- मनुस्मृतीमधील जातीयतेला प्रोत्साहन देणाऱ्या विचारसरणीला विरोध करण्यासाठी त्यांनी मनुस्मृतीचे दहन केले. या घटनेने सामाजिक सुधारणांसाठी मोठा मार्ग मोकळा केला.

नाशिकचा काळाराम मंदिर सत्याग्रह:- दलितांना हिंदू धर्मातील मंदिरात प्रवेश मिळावा यासाठी त्यांनी नाशिकमध्ये काळाराम मंदिर सत्याग्रह केला.

शैक्षणिक आणि आर्थिक विकासासाठी कार्य:- बाबासाहेबांनी शिक्षणाला सामाजिक परिवर्तनाचे महत्त्वाचे साधन मानले. त्यांनी दलितांसाठी शाळा, वसतिगृहे आणि शैक्षणिक संस्था स्थापन केल्या.

बहिष्कृत हितकारिणी सभा (1924):- या संस्थेच्या माध्यमातून त्यांनी दलितांच्या शैक्षणिक आणि सामाजिक प्रगतीसाठी कार्य केले.

राजकीय सहभाग:-त्यांनी वंचित वर्गाला राजकीय सशक्तीकरण देण्यासाठी आवाज उठवला

भारतीय संविधानाचे शिल्पकार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे भारताच्या संविधान सभेचे अध्यक्ष होते. त्यांनी भारतीय संविधान तयार करताना समानता, न्याय आणि बंधुता यावर आधारित तत्त्वांचा समावेश केला.

महत्त्वाचे घटक:- 

1. समानता:

सर्व नागरिकांना जात, धर्म, लिंग, वंश यावर आधारित भेदभावाशिवाय समान हक्क दिले.

2. आरक्षण:

अनुसूचित जाती, जमाती, आणि मागासवर्गीयांसाठी शैक्षणिक आणि राजकीय आरक्षणाची तरतूद केली.

3. मूलभूत हक्क:

प्रत्येक नागरिकाला स्वातंत्र्य, न्याय, आणि सन्मानाने जगण्याचा हक्क दिल

बौद्ध धर्माचा स्वीकार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी 14 ऑक्टोबर 1956 रोजी नागपूर येथे सहा लाख अनुयायांसह बौद्ध धर्माचा स्वीकार केला. त्यांनी बौद्ध धर्माचा प्रचार केला कारण तो समता, मानवता आणि करुणा या तत्त्वांवर आधारित आहे.

बौद्ध धर्म स्वीकारण्याची कारणे:

1.हिंदू धर्मातील जातीयतेला विरोध.

2. समानतेवर आधारित जीवनपद्धती स्वीकारण्याची इच्छा

महापरिनिर्वाण (6 डिसेंबर 1956)

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे 6 डिसेंबर 1956 रोजी दिल्ली येथे निधन झाले. त्यांचा मृत्यू भारतीय समाजासाठी अपूर्णीय नुकसान होते. त्यांची अंत्ययात्रा चैत्यभूमी, दादर (मुंबई) येथे पार पडली

         डॉ. आंबेडकरांचे विचार आणि प्रेरणा

1. समानतेचा संदेश:

बाबासाहेबांनी समाजात कोणत्याही प्रकारचा भेदभाव सहन केला नाही. त्यांच्या मते, समाजाला खऱ्या अर्थाने प्रगत करायचे असेल, तर सर्वांना समान हक्क आणि संधी दिली पाहिजे.

2. शिक्षण:

शिक्षणाला प्रगतीचा पाया मानत त्यांनी प्रत्येकाला शिक्षण घेण्यासाठी प्रेरित केले.

3. राजकीय सशक्तीकरण:

त्यांनी वंचित वर्गाला राजकीय अधिकार मिळवून दिले, ज्यामुळे त्यांना आपले हक्क संरक्षित करण्याची ताकद मिळाल

डॉ. आंबेडकरांच्या कार्याचा वारसा

बाबासाहेबांनी सुरू केलेल्या चळवळी आजही अनेक संस्थांद्वारे पुढे नेल्या जात आहेत. त्यांचे विचार फक्त भारतापुरते मर्यादित नसून, ते जागतिक स्तरावरही प्रेरणादायी ठरले आहेत

            महापरिनिर्वाण दिनाचे महत्त्व

6 डिसेंबर रोजी लाखो अनुयायी मुंबईतील चैत्यभूमी येथे बाबासाहेबांना श्रद्धांजली वाहण्यासाठी जमतात. या दिवशी विविध कार्यक्रम, व्याख्याने आणि शपथविधी आयोजित केले जातात, ज्याद्वारे बाबासाहेबांच्या विचारांचा प्रचार केला जातो.

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे केवळ भारताचे संविधान शिल्पकारच नव्हे, तर मानवतेचे उद्धारक होते. त्यांनी केलेले कार्य, दिलेले विचार आणि सुरू केलेल्या चळवळी यामुळे ते एक अजरामर व्यक्तिमत्त्व ठरले आहेत. त्यांच्या कार्याचा वारसा पुढील पिढ्यांना प्रेरणा देत राहील.

             💙  जय भिम 💙